પ્રસ્તાવના

હરે કૃષ્ણ.

દંડવત પ્રણામ.

રાશિ ચક્ર વિધાનમ્ પૂર્ણ થયા પછી એક પ્રશ્ન વારંવાર મારી પાસે પાછો આવ્યો. વિદ્યાર્થીઓએ પૂછ્યું, પરામર્શ લેવા આવેલા લોકોએ પૂછ્યું અને સાથી જ્યોતિષીઓએ પણ પૂછ્યું.

“શું તમે નવાંશને પણ એવી જ સરળ ભાષામાં સમજાવી શકો?”

નવાંશ વિશે પુસ્તકોની કમી નથી. છતાં મેં જોયું છે કે વિદ્યાર્થીઓ આજે પણ તેની પાસે સંકોચ સાથે પહોંચે છે.

કેટલાક લોકો તેને માત્ર લગ્ન સુધી સીમિત કરી દે છે. કેટલાક ઉચ્ચ, નીચ અને વર્ગોત્તમ ગોખી લે છે, પરંતુ આ ધારણાઓ પાછળનું તર્ક સમજતા નથી.

પરિણામે નવાંશ વૈદિક જ્યોતિષનો સૌથી આદરણીય ભાગ પણ છે અને સૌથી ઓછા સમજાયેલા ભાગોમાંનો એક પણ છે.

આ પુસ્તક એ જ અંતરને પૂરવાનો મારો વિનમ્ર પ્રયાસ છે.

આ પુસ્તકનો હેતુ શાસ્ત્રોનું સ્થાન લેવાનો નથી. જ્યોતિષને માત્ર નિયમોની યાદી બનાવી દેવાનો પણ નથી.

વર્ષો દરમિયાન જે બાબતો જોવામાં અને પારખવામાં આવી છે તેમને ક્રમમાં ગોઠવવાનો આ પ્રયાસ છે, જેથી વિદ્યાર્થીઓ સમજી શકે કે કોઈ નવાંશ ચોક્કસ રીતે શા માટે વર્તે છે.

આ પુસ્તકમાં દરેક નવાંશને અનેક દિશાઓથી જોવામાં આવ્યો છે—તેનો મનોવૈજ્ઞાનિક સ્વભાવ, તેનો કાર્મિક અર્થ, તેના અધિષ્ઠાતા દેવ અને તેમાં ગ્રહોનું વર્તન.

સ્વાસ્થ્યના સંકેતો, ભવિષ્યકથનના સિદ્ધાંતો, વંશના ઢાંચા, ઉપાયો અને પરામર્શમાં તેનો ઉપયોગ પણ આ જ ક્રમનો ભાગ છે.

મારી આશા છે કે વાચકો નવાંશને માત્ર એક વર્ગ-કુંડળી તરીકે ન જુએ. તેને ચેતનાના એવા સ્તર તરીકે જુએ જ્યાં ગ્રહોનું કર્મ સમય સાથે પ્રગટ થતું જાય છે.

હું પરમ પૂજ્ય ઇન્દ્રદ્યુમ્ન સ્વામી મહારાજનો કૃતજ્ઞ છું. તેમણે તે આધ્યાત્મિક પાયો આપ્યો છે જેના પર મારો સમગ્ર અભ્યાસ ટકેલો છે.

હું આર. કે. બેહેરા સરનો પણ કૃતજ્ઞ છું. તેમણે ભગવદ્ ગીતા અને ભક્તિ-દર્શન અંગેની મારી સમજને પોષી છે.

તેમના માર્ગદર્શન વિના જ્યોતિષ મારા માટે માત્ર બુદ્ધિનો વિષય બનીને રહી જાત.

આ સૃષ્ટિ જે કર્મના દૈવી નિયમો પર ચાલે છે તેને સમજવાનું સાધન તે બની શક્યું ન હોત.

કઠિન પ્રશ્નો પૂછનારા અને રૂઢ માન્યતાઓને પડકારનારા તમામ વિદ્યાર્થીઓ, પરામર્શ લેવા આવેલા લોકો અને જિજ્ઞાસુઓનો પણ હૃદયપૂર્વક આભાર.

તેમણે મને વારંવાર વધુ ઊંડે ઊતરવા મજબૂર કર્યો.

આ પુસ્તકની ઘણી બાબતો એ જ સંવાદોમાંથી જન્મી છે.

જો આ કાર્ય એક પણ વિદ્યાર્થીને ગોખવાથી સમજણ તરફ લઈ જાય, અથવા એક પણ જ્યોતિષીને કોઈ જીવનું માર્ગદર્શન થોડી વધુ કરુણા સાથે આપવા સક્ષમ બનાવે, તો હું મારા પ્રયાસને સફળ માનીશ.

આ પાનાંમાં જે કંઈ જ્ઞાન છે તે મારા ગુરુજનોનું છે, મહાન ઋષિઓનું છે અને વૈદિક જ્યોતિષની તે સનાતન પરંપરાનું છે.

જે કંઈ ખામી કે ભૂલ રહી ગઈ હોય તે સંપૂર્ણપણે મારી પોતાની છે.

કૃતજ્ઞતા સાથે,
ઉજ્જ્વલ તરવે
(ગોકુલ ચંદ્ર દાસ)